مقدمه: کودکی یکی از حساس ترین دوران زندگی، فرصتی برای رشد و پرورش همه جانبه است، درنتیجه؛ حفظ سلامت جسمی و روانی در این دوره از اهمیت شایانی برخوردار می باشد . حق بر سلامتی از جمله موضوعات مهم و کلیدی در عرصه ملی و بین المللی است که با توجـه بـه موقعیت حساس کودکان(شرایط جسمی و روحی)، توجـه بـه ایـن موضـوع برای این قشر، اهمیتی دو چندان می یابد. با توجه به اینکه «رساله حقوق و صحیفه سجادیه» نماد یک منشور حقوقی کامل و جامع برای بشریت است، بررسی حق بر سلامت کودکان در این دو اثر ارزشمند، هدف پژوهش حاضر می باشد.روش کار:این تحقیق کیفی و از روش تحلیل محتوا بهره برده است.یافته ها: یافته های تحقیق نشان می دهد .حق بر سلامت در اسناد بین اللملی دارای ابعاد گوناگون جسمی، روانی و حتی معنوی و اجتماعی اسـت.این حق در صحیفه سجادیه و رساله حقوق امام سجاد 7 به موضوع «حق بر سلامت با رویکرد دینی و اخلاقی و معیارهای آن در تمامی ابعاد و ساحت های وجودی انسان» پرداخته شده و این حق، در کنار جنبه های متعدد حقوق معنا می یابد که توجه و دقت در این جنبه سلامت، فراتر از آنچه در اسناد بین المللی آمده است می باشد . لذا حق بر سلامت در نگرش دینی، علاوه بر وضع و ارائه قوانین، به فضاسازی و ارائه طریق در این زمینه نیز پرداخته است

در سال های اخیر، علم سنجی نقش مهمی در سنجش و ارزیابی عملکرد پژوهشی داشته است. این علم، رشد و تکامل پژوهش را در طول زمان با مراجعه به داده های استانداردشده پژوهش های دانشگاهی به ویژه اطلاعات کتاب شناختی، تجزیه وتحلیل می کند. در واقع، علم سنجی یا همان دانش سنجش علم با ارزیابی و رتبه بندی اصولی پژوهشگران، دانشگاه ها و مراکز پژوهشی به ارتقای آنها کمک کرده و منجر به شناخت بهتر نقاط قوت و ضعف آنها می شود و نقش مهمی در سیاستگذاری عمومی و حکمرانی علمی بر عهده دارد. در این میان، جدای از مبنامندی علم سنجی و به تبع آن، امکان بومی سازی علم سنجی که در جای خود جزو مباحث مناقشه برانگیز جامعه علمی به شمار می رود، اینکه آیا علم سنجی در همه علوم از مبانی و منطق واحدی تبعیت می کند و یا باید برای علم سنجی علوم انسانی به دنبال منطق متفاوتی بود، یکی از دغدغه مندی های اصحاب علوم انسانی محسوب می شود. این مقاله، با در نظر گرفتن مفهومی عام از فلسفه و مبانی علوم و با الهام از نظریه لاکلا و موفه، از روش توصیفی و تحلیلی استفاده نموده تا از این طریق ضمن توجیه علمی لزوم استقلال نسبی علم سنجی علوم انسانی از مطلق علم سنجی، امکان شکل گیری مکتب علم سنجی علوم انسانی را مورد بررسی قرار دهد. از آنجا که شکل گیری مکتب علم سنجی علوم انسانی نیازمند ارائه تصویری عملی از آن نیز می باشد، شش سئوال کاربردی نیز در این مقاله بر اساس روش تحقیق کیفی مطرح و پاسخ های اولیه ای به این پرسش ها ارائه شده است.

سابقه و هدف: جهت ارزیابی سواد سلامت در بیماران نارسایی قلبی، ابزاری معتبر و قابل اعتماد مورد نیاز است. این مطالعه با هدف اعتباریابی پرسشنامه فارسی سواد سلامت نارسایی قلبی انجام شده است. مواد و روش ها: در این مطالعه روش شناسی، 360 بیمار مبتلا به نارسایی قلبی پرسشنامه سواد سلامت نارسایی قلبی یا HF-Specific HL Scale (Heart Failure Self care Health Literacy) را در دو مرکز درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مازندران تکمیل نمودند. داده ها پس از جمع آوری جهت بررسی ساختار عاملی به کمک روایی سازه، روایی همگرا و واگرا ارزیابی شدند. پایایی پرسشنامه به کمک بررسی ثبات درونی(ضرایب آلفای کرونباخ و ثبات سازه) ارزیابی شد. روایی صوری، محتوا و ساختاری مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته ها: نتایج تحلیل عامل اکتشافی نشان داد که پرسشنامه دارای دو عامل "دشواری در درک نسخه ها و جزوات بیمارستانی" و "درک بیماری و سعی در ارتقای دانش آن" است که در مجموع 42/20 درصد واریانس را به خود اختصاص می دهد. ثبات درونی پرسشنامه با آلفای کرونباخ بیش از 0/7 محاسبه گردید. بارعاملی گویه ها بیش از 0/5 بود که نشانه معنی دار بودن گویه ها است. شاخص های برازندگی مدل نشان دادند ساختار عاملی استخراج شده مناسب است. استنتاج: بررسی ساختار عاملی HF-Specific HL Scale در بین بیماران نارسایی قلبی دو بعدی بودن سازه را نشان داد. با توجه به مقبولیت قابل قبول نتایج اعتباریابی پرسشنامه، از نسخه فارسی می توان به طور قابل اعتماد برای اندازه گیری سواد سلامت در بیماران نارسایی قلبی استفاده کرد.

سابقه و هدف: حفظ سلامت مادر و کودک از موضوعات اساسی توسعۀ هزارۀ سوم است و در این زمینه سازمان بهداشت جهانی (WHO) سواد ســلامت را به عنوان یکــی از عوامل بسیار تعیین کننده در موضوع سلامت معرفی کرده است ؛ لذا مطالعۀ جاری با هدف تعیین ارتباط سواد سلامت مادران با شاخص های تن سنجی (آنتروپومتریک) کودکان در سال 1402 انجام شد . مواد و روش ها: این پژوهش مطالعۀ توصیفی-تحلیلی روی 330 نفر از مادران دارای کودک دوساله انجام شد . تعداد شش مرکز جامع خدمات سلامت شهر سمنان به طور خوشه ای تصادفی و مادران مراجعه کننده به شیوۀ نمونه گیری در دسنرس انتخاب شدند . جمع آوری اطلاعات با استفاده از پرسش نامۀ سنجش سواد سلامت بزرگسالان ایرانی (HELIA) و اطلاعات مربوط به وضعیت تغذیه ای و شاخص های سلامت کودکان موجود در سامانۀ سیب جمع آوری شد. تحلیل داده ها با بهره گیری از نرم افزار spss25 و آزمون های آماری مناسب انجام شد . یافته ها : بطور کلی نمره سواد سلامت مادران 39/68 از نمره 100 بوده است. بین سواد سلامت و همچنین بین الگوی تغذیۀ کودک با برخی شاخص های تن سنجی ارتباط معنی دار وجود داشت (5/0>p) . تعداد 268 نفر (2/81 درصد) از کودکان در محدودۀ وزنی طبیعی قرار داشتند که این میزان در دوسالگی به 265 نفر (3/80 درصد) تقلیل یافته و تا حدودی به سمت بیش وزنی رفته است؛ درصورتی که 313 نفر (8/94 درصد) از نوزادان در بدو تولد در محدودۀ طبیعی قد قرار داشتند که این میزان در دوسالگی به 321 نفر (3/97 درصد) افزایش یافته است . نتیجه گیری: مادران از سطح سواد سلامت نسبتا مناسبی برخودار بوده اند و مضاف بر تأثیر سواد سلامت آنان، الگوی تغذیۀ کودکان نیز در شاخص های سلامت کودکان به ویژه قد و وزن آن ها مؤثر بوده است. شاخص های سلامت کودکان (قد، وزن و اندازۀ دور سر) در وضعیت نسبتاً مناسبی قرار داشته؛ لیکن درخصوص افزایش وزن کودکان نگرانی وجود دارد.

مقدمه: سلامت اجتماعی در سالمندان و دسترسی به ابزار مناسب و معتبر برای اندازه گیری این بعد از سلامتی، اهمیت ویژه ای دارد. با توجه به در دسترس نبودن پرسش نامه ی تخصصی، این مطالعه با هدف ترجمه و روان سنجی مقیاس سلامت اجتماعی سالمندان انجام شد. روش ها: این پژوهش، یک مطالعه ی روش شناختی از نوع روان سنجی ابزار است. پس از ترجمه ی ابزار (Social Health Scale for the Elderly) SHSE، روایی صوری و محتوای کیفی و کمی مورد ارزیابی قرار گرفت. 160 سالمند منتخب به روش در دسترس، پرسش نامه را تکمیل نمودند. تحلیل عاملی اکتشافی جهت روایی سازه ی پرسش نامه انجام شد. همسانی درونی با محاسبه ی ضریب آلفای کرونباخ و پایداری آزمون با روش آزمون مجدد و محاسبه ی شاخص همبستگی درون طبقه ای بررسی شد. یافته ها: در بررسی روایی صوری و محتوای کمی میانگین ضریب تاثیر، نسبت روایی محتوا و اندکس روایی محتوا به ترتیب 4/48، 0/72 و 0/96 بود. بررسی ثبات تحقیق شاخص همبستگی درون خوشه ای، 0/969 به دست آمد. پرسش نامه دارای 3 بعد به نام های «حمایت اجتماعی»، «سازگاری اجتماعی» و «منابع محیطی درک شده» بود. تحلیل عاملی اکتشافی نشان داد، پرسش نامه از روایی سازه ی قابل قبول برخوردار است و در کل توانست 39/473 درصد از کل واریانس سلامت اجتماعی را توضیح دهد. نتیجه گیری: نسخه ی فارسی مقیاس سلامت اجتماعی سالمندان (SHSE) با حذف 2 گویه می تواند به عنوان ابزاری معتبر و قابل اعتماد برای فعالیت های پژوهشی سالمندان ایران مورد استفاده قرار گیرد و اطلاعات مهمی را در اختیار برنامه ریزان و سیاست گذاران سلامت جامعه قرار دهد.

زمینه و هدف: توسعه نظام سلامت موجب افزایش سطح سلامتی افراد جامعه می­گردد. مطالعـه حاضر بـا هـدف طراحـی و روان سنجی "مقیاس توسعه­یافتگی نظام سلامت " انجام شد. مواد و روش ها: روش پژوهـش حاضـر از نـوع ترکیبی (کیفی – کمی) می باشد. در بخـش کیفـی، مصاحبـه نیمـه سـاختاریافته بـا 11 تـن از خبرگان به صورت هدفمند با حداکثر تنوع انجـام و نتایج به روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی تجزیه وتحلیل گردید. در بخـش کمـی، ابتدا روایـی صـوری پرسشنامه از طریق مصاحبه با 10 تـن از خبرگان انجام شد. در نهایت روایـی سـازه بـا نظر 220 تـن از متخصصین امر بـه روش تحلیـل عاملـی اکتشـافی (با مقیاس کایزر-مایر-الکین) و تأییدی (به صورت روایی واگرا، همگرا و شاخص های برازش) بـا اسـتفاده از نرم افزارهای SPSS و لیـزرل انجام شـد. پایایی نیز بـا محاسـبه ضریـب آلفـا کرونبـاخ و پایایی ترکیبی اندازه گیری شـد. نتایج: "مقیاس توسعه­یافتگی نظام سلامت " بـا 40 عبارت حاصل از یافته های مطالعه کیفی طراحی شـد. در بخـش کمـی نسبت روایـی صـوری و محتوایی ابعاد پرسشنامه به صورت کیفی تائید شد (بــرای تمام عبــارات بین 80/0 تا 0/1). روایـی سـازه بـه روش تحلیـل عاملـی اکتشـافی و تأییدی انجام گردید و روایی همگرا بیـن 53/0 تـا 75/ 0 و روایی واگرا بین 54/0 تا 1، به دست آمـد. سازگاری درونی ابزار با ضریـب آلفـا کرونبـاخ بیـن 75/0 تـا 86/0 و ضریب پایایی ترکیبی بین 72/0 تا 80/0 به دست آمد. نتیجه­گیری: روایی و پایایی "مقیـاس توسعه­یافتگی در نظام سلامت " در این مطالعه تائید شـد. در نتیجه اسـتفاده از آن جهت سـنجش میـزان توسعه­یافتگی در نظام سلامت توسط پژوهشگران این حوزه پیشنهاد می گردد.

زمینه و هدف: هیچ یک از ابزارهای کمی طراحی شده برای بررسی نیازهای سلامت دختران نوجوان متناسب با شرایط فرهنگی و اجتماعی نوجوانان ایرانی نمی باشد. در این پژوهش، طراحی ابزاری روا و پایا برای بررسی نیازهای سلامت دختران نوجوان مورد نظر می باشد.روش کار: این پژوهش روش شناسی در دو بخش کیفی و کمی انجام شد. در بخش کیفی برای تبیین مفهوم نیازهای سلامت و طراحی گویه های ابزار، مصاحبه های گروهی متمرکز با 67 نوجوان 18- 12 ساله (8 گروه بحث متمرکز 10- 6 نفره) و مصاحبه های فردی نیمه ساختاریافته با 11 فرد کلیدی آگاه انجام پذیرفت. نمونه گیری مبتنی بر هدف و با حداکثر تنوع از افراد ساکن در شهرستان ساری صورت گرفت. در بخش کمی، روایی محتوا، روایی صوری، روایی سازه (تحلیل عاملی)، روایی ملاکی به همراه همسانی درونی و ثبات ابزار مورد بررسی قرار گرفت.نتایج: تحلیل محتوای داده های حاصل از مصاحبه های انجام شده به تبیین مفهوم نیازهای سلامت دختران نوجوان در 5 درونمایه اصلی: نیازهای سلامت روانی- عاطفی، نیازهای سلامت اجتماعی، نیازهای سلامت جسمی، نیازهای آموزشی و اعتقادات منجر شد. متوسط شاخص روایی محتوای ابزار 0.92 بود. تحلیل عاملی اکتشافی نشان دهنده 5 عاملی بودن ابزار طراحی شده بود. همبستگی نمره پرسشنامه نیازهای سلامت دختران نوجوان با پرسشنامه کیفیت زندگی نوجوانان 0.66 بود (P<0.001). اندازه گیری همسانی درونی، ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه را 0.90 و اندازه گیری ثبات ابزار، شاخص همبستگی درون خوشه ای را در فاصله زمانی دو هفته P<0.001)، (ICC= 0.984 نشان داد.نتیجه گیری: پرسشنامه طراحی شده، ابزاری روا و پایا و مطابق با شرایط فرهنگی جامعه ایرانی، برای بررسی نیازهای سلامت دختران نوجوان می باشد.

سواد سلامت عموما به معنای توانایی افراد برای دسترسی به اطلاعات سلامت و استفاده از آن به منظور تصمیم گیری مناسب در زمینه حفظ و ارتقای سلامت است. طراحی ابزار برای سنجش سواد سلامت اخیرا محققان را در سراسر دنیا به خود مشغول ساخته است و به رغم مطالعات گسترده در رابطه با سواد سلامت بالغان، به سواد سلامت نوجوانان کمتر توجه شده است. این مطالعه اولین تلاش برای طراحی و روان سنجی ابزاری برای سنجش سواد سلامت نوجوانان ایرانی بود که در دو بخش کیفی و کمی به اجرا درآمد. در مرحله اول، بر اساس داده های بدست آمده از یک مطالعه کیفی با 67 نوجوان 15 تا 18 ساله و مرور گسترده ادبیات موجود بانک سوالات اولیه شامل 104 گویه در زمینه سواد سلامت طراحی گردید که با بررسی مجدد توسط گروه تحقیق تعدادی از گویه ها به دلیل پراکندگی و ارتباط کمتر با موضوع حذف شدند. روایی محتوا و روایی صوری ابزار مقدماتی (شامل 81 گویه) توسط گروهی از متخصصان و مصاحبه با نوجوانان ارزیابی شد. پس از بررسی روایی محتوا و اعمال اصلاحات توصیه شده، تعداد عبارات ابزار به 47 عبارت کاهش یافت. سپس با استفاده از یک مطالعه مقطعی بر روی 582 نفر از دانش آموزان دبیرستانی در 5 منطقه آموزش و پرورش در شهر تهران که به صورت تصادفی انتخاب شده بودند، پایایی (همسانی درونی و ثبات ابزار)، روایی و تحلیل سازه ابزار مورد سنجش قرار گرفت. در تحلیل عاملی اکتشافی 44 گویه در 8 عامل بارگذاری شدند که در مجموع بیانگر 55.06 درصد تغییرات مشاهده شده بودند. میزان ضریب آلفای کرونباخ برای برای هریک از عوامل قابل قبول بود. آزمون مجدد پرسشنامه با فاصله دو هفته نیز ثبات پرسشنامه را تایید کرد. پرسشنامه نهایی با 44 عبارت در 8 حیطه شامل دسترسی، خواندن، درک، ارزیابی، استفاده، ارتباط، خود کارآمدی و محاسبه به عنوان ابزاری روا و پایا برای سنجش سواد سلامت نوجوانان تایید شد.